75. Yıl
29 Ekim 1998, Perşembe




Sağlam kafa sağlam vücutta

SAĞLIK'TA DEV ADIMLAR

Cumhuriyet kurulmadan kurulan bir bakanlık vardı: Sağlık Bakanlığı.. Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te resmen ilan edildi. Sağlık Bakanlığı ise yaklaşık 6 ay önce 2 Mayıs 1920'de 3 sayılı kanunla kuruldu. Sağlık alanında Cumhuriyet'in hedefleri şöyleydi:

Devletin sağlık teşkilatını genişletmek; ihtiyaca yetecek kadar hekim, sağlık memuru ve ebe yetiştirmek; Numune hastaneleri ile doğum ve çocuk bakımevleri açmak, Bakanlık teşkilatını köye götürmek, Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü ve Hıfzıssıhha okulunu kurmak.

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te resmen ilan edildi. Sağlık Bakanlığı ise Milli Mücadele döneminde Ankara'da kurulan ilk Milli Hükümet bünyesinde 2 Mayıs 1920'de 3 sayılı kanunla kuruldu. Sağlık alanında Cumhuriyet'in hedefleri şöyle belirlendi: Devletin sağlık teşkilatını genişletmek; ihtiyaca yetecek kadar hekim, sağlık memuru ve ebe yetiştirmek; Numune hastaneleri ile doğum ve çocuk bakımevleri açmak, sağlık ile ilgili kanunları yapmak, Bakanlık teşkilatını köye götürmek, Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü ve Hıfzıssıhha okulunu kurmak. Cumhuriyet birçok hedefini gerçekleştirdi.

SAĞLIĞIN TEMELİNİ ATAN BAKAN:REFİK SAYDAM

Atatürk döneminin ilk temel yasalarını çıkartan, gerekli düzenlemeleri yapan, sağlık alanında çok büyük başarılarda imzası olan Dr. Refik Saydam oldu. O yılların temel sağlık sorunu; kolera, sıtma, verem, trahom, frengi hastalıklarla başetmekti. Cumhuriyet'in 75. yılında artık bu hastalıklar temel sağlık sorunu olmaktan çıkarıldı. Bu hastalıklarda, dünyaya örnek oluşturan kampanyalara ve başarılı sonuçlara imza atıldı.

NEREDEN NEREYE

1935'te nüfus artışımız binde 21'di, 1998'de binde 16 oldu. 1927'de nüfusumuz 13.6 milyondu. 1998 sonunda 64.7 milyon tahmin ediliyor. 1923'te ülkemizde 86 yataklı tedavi kurumu, 6 bin 437 hasta yatağı, 554 hekim (19.860 kişiye bir hekim düşüyordu), 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru, 136 ebe hizmet veriyordu. 1998 başı itibariyle Cumhuriyet bin 165 yataklı tedavi kurumu, 161 bin 522 hasta yatağı, 73 bin 350 hekim, 19 bin 265 eczacı, 75 bin 11 hemşire, 46 bin 475 sağlık memuru, 48 bin 900 ebeye ulaşıldı. Bu sayılara 1963'ten bugüne kadar, 5 bin 185 sağlık ocağı, 11 bin 151 sağlık evi, 276 Ana-Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezi, 266 verem savaş dispanseri eklendi. 10 bin nüfusa düşen yatak sayısı 1923'te 5.1 iken, 1998'de 25.7 yatağa ulaştı. Aynı dönemde, 12 yatağa düşen nüfus, 1920 kişiden 389 kişiye düştü. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in deyişiyle 1923'te tüm Türkiye'de sadece 554 hekim varken, bugün sadece Ankara Numune Hastanesi'nde bin civarında hekim hizmet veriyor.

BEBEK ÖLÜM HIZI DÜŞTÜ

Bugünkü nüfusun yüzde 60'ı 20 yaşın altında. Uygar dünyada bebek ölüm hızı, genç nüfusa yönelik en önemli sağlık göstergesi kabul ediliyor. Cumhuriyetin ilk yıllarında binde 480 civarında olan bebek ölüm hızı, bugün binde 43'e kadar çekildi. Şimdi yeni hedef, 2005 yılına kadar binde 20'nin altına çekmek. Cumhuriyet, bu konudaki en önemli sorumluluğu çocuk hastalıklarıyla ilgili kuruluşlara yüklediği için, çocuk hastalıklarıyla ilgili yatırım programlarına öncelik tanınıyor. Türkiye'de ilk Çocuk Hastanesi'nin (Hacettepe) kurucu olan YÖK eski Başkanı Prof. Dr. İhsan Doğramacı, aynı zamanda Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) yaşayan tek kurucu üyesi ünvanına sahip.

52'NCİ SAĞLIK BAKANI

Cumhuriyetin ilk Sağlık Bakanı Dr. Adnan Adıvar'dan 55'nci hükümetin sağlık bakanı Halil İbrahim Özsoy'a kadar 52 sağlık bakanı görev yaptı. Refik Saydam, Kemal Demir ve Yıldırım Aktuna, üç ayrı hükümette üçer defa, Behçet Uz ve Vefa Tanır, 2 ayrı hükümette 2'şer defa sağlık bakanı oldular.

HEDEF; HASTA-HEKİM PARA İLİŞKİSİNE SON VERMEK

1925'te 26 bin 744 hasta yattı. 1997'de 4 milyon 407 bin 87 hasta yattı. Ama, tüm bunlara rağmen 1998 yılı itibariyle, ülkemiz sağlık göstergeleri açısından sıralandığında, UNİCEF'in (BM Çocuklara Yardım Fonu) 1998 Dünya Çocukları Durumu raporunda, 183 ülke arasında 82., BM Kalkınma Programı (UNDP) 1997 İnsani Kalkınma Endeksinde 175 ülke arasında 74. sırada yer aldı. Bugün halen 21 milyon 400 bin insan sağlık alanında sigortadan yoksun. Onun için hedekf, Kişisel Sağlık Sigortası (KSS) ile sağlık hizmetlerinde hasta-hekim, hasta-hastane arasındaki para ilişkisini ortadan kaldırmak. İkinci aşamada ise, hastaneleri idari ve mali açıdan özerk sağlık işletmelerine dönüştürmek ve 1. Basamak ile 2. basamak sağlık hizmetleri arasında entegrasyonu sağlayarak, sağlık hizmetlerinde Sağlık Bakanlığını standart ve norm belirleyen, koruyucu sağlık hizmetlerine daha fazla kaynak ayırabilen bir yapıya kavuşturmak.

1936'da çıkartılan, ‘‘Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilat ve Memurin Kanunu’’ ile bakanlığın teşkilatı belirlendi. Türkiye'de sağlık hizmetlerini planlı ve akılcı bir temelde uygulama çalışmaları ise birinci 10 yıllık sağlık planı ile başladı. 1946'da ilk Yüksek Sağlık Şurası toplandı ve 10 yıllık milli sağlık planını kabul etti. Bu plan, koruyucu sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, kırsal yörelerin sağlık teşkilatına kavuşturulması, sağlık teşkilatının yeniden düzenlenerek, yeterli personele ulaşılmasını kapsıyordu.

SAĞLIKTA DEVLETLEŞTİRME DÖNEMİ

1950'de sağlık politikası önemli bir değişiklik yapılarak, özel idare hastaneleri devletleştirildi ve hasta tedavisi bir devlet hizmeti olarak kabul edildi. Bu dönemde tedavi hizmetlerine önem verildi, ancak kırsal yörede koruyucu sağlık hizmeti verecek sağlık personelinin yetiştirilmesi ihmal edildi. Aynı yıllarda SSK'na hastane kurma yetkisi verildi.

Ülkemizde sağlık hizmetlerinin sistemli olarak bilimsel ve teknik kurallara göre verilmeye başlanması Cumhuriyet'in kurulması ile sağlandı. Bu başarıda Atatürk'ün ilk sağlık bakanı Dr. Refik Saydam'ın belirleyici rolü oldu. 1930'de çıkarılan Hıfzıssıhha Yasasıyla bakanlığın görevleri belirlendi. 1963'de hükümet tabipliği uygulamasından vazgeçilerek, 1961'de 224 sayılı sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesine dair kanunla sağlık ocağı tabipliği ve sağlık ocaklarına bağlı olarak hizmet veren sağlık evleri uygulamasına geçildi. Bu sosyalizasyon projesine ünlü toplum hekimi Sağlık Bakanlığı eski müsteşarlarından Prof. Dr. Nusret Fişek imza attı.

DEV TEDAVİ KAPASİTESİ

Bugün toplam bin 165 hastanenin yüzde 61.8'ni oluşturan 721'i, toplam 163 bin 765 hasta yatağının yüzde 49.8'ni oluşturan 81 bin 587'si Sağlık Bakanlığına ait. Yataklı tedavi kurumlarında 1997 yılı itibariyle 23 bin 453 uzman hekim, 18 bin 175 pratisyen hekim (asistanlar dahil) görev aldı. Bunlardan 10 bin 565 uzman, 8 bin 807 pratisyen hekim Sağlık Bakanlığına bağlı kurumlarda çalışıyor. Bu kurumlarda sadece 1997'de 48 milyon 469 bin 993 poliklinik yapıldı. 2 milyon 379 bin 530 hasta yatarak tedavi edildi. 631 bin 450 hasta ameliyat edildi ve 550 bin 587 doğum yaptırıldı.

SAĞLIĞIN ÖNEMİ

1923'te devlet bütçesinden Sağlık Bakanlığına ayrılan pay yüzde 2.2 iken 1997'de yüzde 3.2'ye ulaştı. Toplam sağlık harcamalarının GSMH içindeki payı ise yüzde 3.7'ye ulaştı. Sağlık Bakanı Halil İbrahim Özsoy, Cumhuriyet'in 75.Yılında yapmak istediklerini, ‘‘Kaliteli, erişilebilir ve yaygın bir sağlık hizmetine ulaşmak’’ olarak özetliyor. Özsoy, ‘‘Bundan sonra sağlıkta değişim rüzgarları daha hızlı esecek, bu rüzgarlardan tüm halkımız sağlık payını sağlıklı soluyacak alacak’’ dedi. Özsoy, bu yıl açılacak bütün sağlık ocağı, hastane, servis ve diğer kurum ve kuruluşlara 75. yıl adını verme kararı aldıklarını bildirdi.

Cumhuriyet, tıptaki gelişmelere paralel olarak ülkemize ihtisas hastaneleri kazandırdı, yeni ihtisas dallarında çok daha isabetli tedavi olanaklarına kavuşuldu. Türkiye, sağlık alanında başta Dünya Sağlık Örgütü (WHO) olmak üzere birçok uluslararası sağlık kuruluşuna üye ve onlarla sıkı bir işbirliği içinde çalışıyor.

Toplumun sağlık düzeyini gösteren ve aynı zamanda gelişmişlik göstergesi olan ölçütlere bakıldığında, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren hızlı bir gelişme ve gelişme sağlandığı görülüyor. Ekonomideki gelişmelerle sağlık hizmetlerindeki gelişmeler, Cumhuriyetin her dönemi sağlık politikalarına yansıdı. Bazı sağlık göstergeleri şöyle:

1923'TEN 1998'E SAĞLIK HİZMETLERİ

19231998
Hekim sayısı55473.350
Eczacı6919.265
Hemşire475.011
Ebe13648.900
Sağlık memuru56046.475
Yatak tedavi kurumu861.165
Hasta yatağı6437161.522
Bir yatağa düşen nüfus1920389
10 bin nüfusa düşen yatak7.325.7
Muayene olanların sayısı54.843(1925 yılı)88.503.739 (1997 yılı)
Hasta yatışı26.744(1925 yılı)4.407.87 (1997 yılı)
Bir hekime düşen nüfus19.860876
Bir ebeye düşen nüfus80.8801314
Bir eczacıya düşen nüfus159.4203306

Öte yandan 1950'de 23.5 olan kaba ölüm hızı 1998'de 6.4'e düştü. Aynı dönemde toplam doğurganlık hızı 6.85'den 2.43'e, kaba doğum hızı 48.2'den 21.2'ye, bebek ölüm hızı 233'den 38.3'e indirildi. Doğumda beklenen yaşam süresi ise 43.6'den 68.7'e yükseltildi.






[Ana Sayfa]