2. 1. Raporun bu bölümünde;

yetki, görev, sorumluluk, kaynak kullanımı, faaliyetleri planlama ve yürütme, koordinasyon ve işbirliği, faaliyetleri izleme, sonuçları değerlendirme ve raporlama bakımından örgüt yapısının istenilen başarılı sonuçları almaya ne ölçüde elverişli olduğu,

deprem zararlarını arttıran yangınlar konusunda yeterli çalışma yapılıp yapılmadığı,

hizmet gruplarının acil yardım planlarını ne kadar iyi hazırladığı incelenmiştir.

İstanbul'u depreme nasıl bir örgütsel yapı hazırlıyor?

2. 2. Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmeliğin 14 üncü maddesi ile devletin tüm güç ve kaynaklarının afet öncesinde planlanması, afet anında ise acil yardım hizmetlerinin ve bu hizmetlerin yürütülmesinde görevli kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonun sağlanması görevi İl Kurtarma ve Acil Yardım Komitesi ve hizmet gruplarından oluşan İl Acil Yardım Teşkilatına verilmiştir. Ayrıca genel hayatı geniş ölçüde etkileyen afetlerde Afetler Merkez Koordinasyon Kurulu oluşturulmaktadır.

2. 3. İstanbul İli Acil Yardım Teşkilatı, İstanbul Valiliğinin sorumluluğu altında görev yapmaktadır. Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi Yönetmeliğinde belirtilen kriz emarelerinin belirmesi veya başlaması ile birlikte Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi faaliyete geçmekte, krize neden olan olayın özelliğine göre de Kriz Koordinasyon Kurulunun kararı ve Başbakanın direktifi ile Bakanlık Kriz Merkezleri ile İl Kriz Merkezleri kurulmaktadır. Bu durumda kriz yönetimi Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi, Bakanlık Kriz Merkezi, İl Kriz Merkezi yönergeleri çerçevesinde yürütülmektedir.

2. 4. Her iki yapılanma da deprem anında ve sonrasında yapılacak işlere odaklanmaktadır. Bu yapılanmaların İstanbul'u afete etkin bir şekilde hazırlayamayacağını ve deprem zararlarını en aza indirecek asıl faaliyetlerin depreme hazırlık faaliyetleri olduğunu tespit eden İstanbul Valiliği 1.1.2000 tarihinde söz konusu iki yapının dışında Afet Yönetim Merkezi adı altında yeni bir yapı oluşturmuştur. Görevlendirilen bir Vali Yardımcısının yönetiminde faaliyet gösteren Afet Yönetim Merkezinin amacı; afet öncesi, başlangıcı ve etkilerinin sona ermesine kadar geçen sürede, afetin en az zararla atlatılması için kurumlar arasında işbölümü, işbirliği ve koordinasyonu sağlamaktır. Afet Yönetim Merkezinin hedefi ise; afet zararlarını en aza indirmek için önleyici ve koruyucu tedbirlerin alınmasını sağlamak ve acil yardım planlarını koordine etmektir. Afet Yönetim Merkezi, depreme hazırlık faaliyetlerinin koordinasyonu ve kurumlar arası işbirliğini sağlamanın yanı sıra "Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik"e göre kurulan İl Acil Kurtarma ve Yardım Komitesinin görevlerini de tamamlayıcı ve geliştirici bir rol üstlenmiş; aynı zamanda herhangi bir kriz anında İl Kriz Merkezine dönüşebilecek nitelikte örgütlenmiştir. Afet Yönetim Merkezinin koordinasyonunda bugüne değin gerçekleştirilen faaliyetlerden bazıları şunlardır:

Erken uyarı ve acil müdahale amaçlı kayıt şebeke sistemi projesinin hayata geçirilmesi,

Afet Bilgi Sisteminin oluşturulması,

Afet Yönetim Merkezine alet, ekipman ve personel sağlamak amacıyla Afet Derneğinin kurulması,

gönüllü kuruluşlardan karavan ve konteynerlerin bağış yoluyla temin edilmesi,

afet sırasında kullanılabilecek hava, kara, deniz araçlarının envanteri ve helikopter alanlarının belirlenmesi,

gönüllülere arama,kurtarma eğitimi verilmesi,

afet sonrasında ihtiyaç duyulacak çadırların temin edilerek depolanması,

kamu kurumlarının onarım ve güçlendirme çalışmaları için ihtiyaç duyulan ödenek miktarının tespiti ve ilgili bakanlıklardan talep edilmesi,

afet eğitimine yönelik yayın yapan Afet FM'in kurulması ve halkın bilinçlendirilmesi amacıyla film, CD, kaset ve kitap gibi çeşitli yayınların hazırlanması,

Emniyet Müdürlüğüne ait 9 uncu kanalın afet koordinasyon kanalı olarak tahsis edilmesi ve kurumlar arası telsiz kot sisteminin planlanması ile afet sırasında kesintisiz iletişim sağlayan taşınabilir uydu yer terminali kurulması.

2. 5. Acil durum yönetiminin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla 22 Kasım 1999 tarihinde Ankara'da Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü kurulmuş ise de afet öncesi ve sonrasındaki faaliyetlerin planlanmasını, afet sırasında gerek merkezi gerekse yerel koordinasyonu sağlayabilecek bir yapılanmaya henüz gidilememiştir.

2. 6. Daha önce başka büyük depremlerde yaşananlar, İl Acil Kurtarma ve Yardım Komitelerinin ve Kriz Merkezlerinin deprem zararlarını azaltmada yeterince etkili olmadığını açıkça göstermiştir. Bu yüzden, riskleri ve zararları azaltmayı hedefleyen, deprem öncesi, sırası ve sonrasındaki işlere bütünsellik içinde bakmaya olanak verecek çalışmaların koordinasyonunu sağlamakta etkin, yeterli yasal yetkiler ve imkânlarla donatılmış yeni bir yapılanmaya duyulan ihtiyaç ertelenemez hale gelmiştir.

2. 7. Gerek İstanbul Valiliğinin inisiyatifi ile kurulan Afet Yönetim Merkezi gerekse hükümet tarafından oluşturulan Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü bu ihtiyaçtan doğmuştur. Ancak, paragraf 2.5'de açıklandığı üzere Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü ihtiyaçlara yanıt verecek bir yapılanmayı henüz sağlayamamıştır. Depreme hazırlık meselesine risk yönetimi temelinde yaklaşan İstanbul Valiliği yetersizliği görmüş ve Afet Yönetim Merkezini kurarak doğru işler yapma yolunda önemli adımlar atmıştır. Afet Yönetim Merkezi faaliyetlerini İstanbul Valiliğinin görev ve yetkileri çerçevesinde yürütmektedir. Afet Yönetim Merkezi, örgütlenmesini ve faaliyetlerini özel bir yasa çerçevesinde yürütmediği ve yeterli kaynağa sahip olmadığı için ihtiyaçlara uygun kapsamlı bir planlama yapamamaktadır. Ayrıca Afet Yönetim Merkezi kendi faaliyetlerini önceden belirlenmiş açık ve ölçülebilir hedeflere ve yıllık hedeflere göre yürütmemektedir. Bu nedenle hedeflere ulaşmaya yönelmiş eylem planları ve stratejiler geliştirilmemekte, hedeflere ne ölçüde ulaşıldığı değerlendirilmemektedir. Bu eksiklikler, hem faaliyetlerin yürütülmesi, izlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda hem de işbirliği koordinasyon konusunda zafiyetlere yol açmaktadır.