YILDIRIM DÜŞTÜ DİYE VALİYİ İDAM ETTİLER
16. yüzyılın güçlü veziriazamı Sokollu Mehmed Paşa’nın düşmanları, Paşa’nın yakın çevresindekileri yavaş yavaş görevlerinden uzaklaştırmışlar ve sıra Sokollu’nun Budin Beylerbeyi olan yeğeni Mustafa Paşa’ya gelmişti.
Budin’de 1578’de meydana gelen bir depremde düşen yıldırımın baruthaneyi havaya uçurması üzerine yıldırımın sorumluluğu Mustafa Paşa’nın üzerine atıldı ve Paşa idam edildi.
OSMANLI tarihinin en güçlü veziriazamlarından olan Sokollu Mehmed Paşa üç padişahın, Kanuni Sultan Süleyman’ın, İkinci Selim’in ve Üçüncü Murad’ın hükümdarlıkları döneminde görev yapmıştı.
Adı padişahlardan daha öne çıkan ve gücü gittikçe artan Sokollu’nun uzun süren veziriazamlığı, makamında gözü olanları rahatsız etti.
Rakipleri, Kanuni’nin torunu Üçüncü Murad zamanında yaşlı veziriazamı padişahın gözünden düşürdüler ve Paşa’nın adamları teker teker devlet görevlerinden uzaklaştırıldı.
Makamını bırakması için Sokollu Mehmed Paşa’ya yapılan baskı o dereceye ulaştı ki, amcasının oğlu olan Budin Valisi Mustafa Paşa, Budin Baruthanesi’ne yıldırım düşmesi yüzünden idam edildi.
Kanuni Sultan Süleyman’ın son yıllarında veziriazam olan Sokollu Mehmed Paşa, padişahın ölümünden sonra da görevine devam etti.
1566’da tahta geçen Kanuni’nin oğlu İkinci Selim zamanında Sokollu’nun aleyhine çalışanlar olduysa da, padişah veziriazamının hizmet ve faaliyetleri sayesinde rahat ettiğini söyleyerek iddialara aldırış etmedi.
Sultan İkinci Selim’in 1574’te ölümü üzerine yerine geçen Üçüncü Murad da tahta ilk çıktığı gün yaşlı veziriazama iltifatlar etti, hatta ilk görüşmelerinde Sokollu’nun elini öpmeye bile kalktı.
Ama, Sokollu Mehmed Paşa’nın Üçüncü Murad döneminde de makamını muhafaza etmesi, veziriazamın aleyhine faaliyetlerin artmasına sebep oldu. Paşa’nın düşmanlarının başında Şemsi Ahmed Paşa, Lala Mustafa Paşa, Defterdar Üveys, Şeyh Şüca, padişahın hocası Hoca Sadeddin Efendi, Harem-i Hümayun Kethüdası Canfeda Kadın ve haremin güçlü ismi Raziye Hatun geliyordu.
Düşmanlarının padişaha yaptıkları telkinler sonucunda, Sokollu’nun eski otoritesi yavaş yavaş azalmaya başladı. Rakipleri, veziriazamın karşı çıkmasına rağmen padişaha 1578’de İran’a karşı savaş açtırdılar. Devlet işlerini bizzat padişaha yaptırarak, veziriazamı devre dışı bıraktırdılar.
Üçüncü Murad dönemine kadar padişahlar nadiren yazılı emirler verirlerken, veziriazamın devlet yönetiminden uzaklaştırılması için en ufak işler bile Üçüncü Murad’ın elyazısıyla olan emirlerle yaptırıldı ve böylece Sokollu Mehmed Paşa, kendi yetkisinde olan tayinlerde ve diğer devlet işlerinde bile devre dışı bırakıldı.
Tayinleri, padişahın onayına veziriazamın yerine Şeyhülislam Kadızade sunuyor; defterdar, veziriazamla muhatap olmadan, maliyeyle ilgili her işi kendisi padişaha götürüyordu.
Peçevi Tarihi’nde ‘Eskiden meselelerin çözümünde tek bir kapı vardı ama şimdi birçok kapı açıldı ve böylece işler çatallaştı’ denir ve gelinen nokta gözler önüne serilir.
Rakipleri, veziriazamın İstanbul’daki adamlarını görevlerinden aldırttıktan sonra, yeğeni olan Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa’yı da ortadan kaldırmak için faaliyete geçtiler. Padişah da, ablasıyla evlenmeyi reddettiği için Mustafa Paşa’ya kızgındı.
Budin’de 1578’de bir deprem oldu ve o sırada düşen bir yıldırım baruthaneyi havaya uçurdu. Sokollu’nun düşmanları, bu gelişmeler üzerine harekete geçerek baruthaneye yıldırım düşmesinin Mustafa Paşa’nın suçu olduğunu iddia ettiler.
Üçüncü Murad, şeyhülislama ‘Allah, Budin’i mahvederek ağır bir şekilde cezalandırdığı sırada efendisine yanlış bilgi veren kişinin hak ettiği ceza nedir? Sultanın ablasının elini reddeden sefil kulun cezası ne olur?’ diye sordu.
Şeyhülislam’ın cevabı, ‘Ölümdür!’ olunca, iktidarı sınırlandırılmış olan veziriazam, yeğenini kurtaramadı ve Mustafa Paşa 1578 Eylül’ünde idam edildi.
Sokollu Mehmed Paşa da bu hadiseden sonra fazla yaşamayacak, ertesi yılın Ekim ayında kim tarafından yaptırtıldığı bugün bile tartışmalı olan bir suikastta can verecekti.
(26 EKİM 2004 / HÜRRİYET)
|
 |
|
 |
|
