|
|
 |
 |
|
|
 |
 |
 |
|
| MURAT BARDAKÇI'NIN RAMAZAN ÇADIRI |
TÜRK KADINININ PARA TAKMA MERAKI 17. YÜZYILDA HAZİNEYİ ÇÖKERTTİ
Tarihin en büyük dolandırıcılık hadiselerinden biri, 17. yüzyılda Osmanlı topraklarında yaşandı. Osmanlı hanımlarının süs olarak kullandıkları Fransız paraları aşırı rağbet görünce Avrupalı vurguncular milyonlarca sahte Fransız parası basıp Türkiye’ye gönderdiler.
Yaklaşık 15 yıl süren vurgun dönemi sonunda sahte paralar yüzünden Türkiye’de büyük bir kaos yaşandı, hatta ayaklanmalar bile çıktı.
OSMANLI topraklarında 17. yüzyılda çok ilginç bir dolandırıcılık hadisesi yaşanmıştı. Osmanlı hanımlarının süs olarak kullandıkları Fransız paraları aşırı rağbet görünce Avrupalı vurguncular milyonlarca sahte Fransız parası basıp Osmanlı İmparatorluğu’na getirdiler.
Yaklaşık 15 yıl süren vurgun dönemi sonunda sahte paralar yüzünden Türkiye’de büyük bir kaos yaşandı, hatta ayaklanmalar bile çıktı.
Türkiye ile Fransa arasında Kanuni döneminden itibaren bir dostluk başlamıştı ama 17. yüzyılın ikinci yarısında Fransa tahtında oturan ve ‘Güneş Kral’ diye şöhret bulan 14. Louis zamanında ilişkiler bozuldu.
Fransızlar’ın, Osmanlılar’ın fethetmeye çalıştığı Girit’teki Venedikliler’e yardım etmeleri, iki devlet arasında giderek daha büyük gerginliğe sebep oldu. Ancak siyasi ilişkilerin bozulmuş olmasına rağmen, Fransız paraları Osmanlı piyasasındaki en geçerli para idi.
Fransa’da kullanılan en güçlü para, ‘ekü’ idi. Yarım ve çeyrek ekünün dışında ekünün on ikide biri olan ve Güneş Kral’ın babası 13. Louis döneminde basıldığı için ‘Louis’ denen ufak bir para daha vardı. Louisler, yeni darphane tekniğiyle basılmıştı ve kenarları tırtıllı idi.
Osmanlı hanımları, zamanla Fransız Louisleri’ni süs olarak takmaya başladılar. Louisler küpe, bilezik ve kolye yapımında kullanılıyordu ve bu yüzden Osmanlı topraklarında herkes Fransız Louis’i arıyordu. 12 Louis bir ekü ederken, talepten dolayı altı Louis için bir ekü veriliyordu. Louisler para olmaktan çıkmış, ticari mal haline gelmişti.
Elbiselerini Louisler’le süslemek isteyen Osmanlı hanımları, Fransız paralarını elde etmek için her türlü fedakárlığı yapıyorlardı.
Louisler’e karşı duyulan bu aşırı talep, Avrupalı vurguncuları harekete geçirdi. Fransız vurguncular içinde gümüş oranı düşük, bakır oranı fazla paralar basarak bunları Osmanlı topraklarında pazarlamayı düşünüyorlardı.
Ancak, para basımı için devletin izni gerekiyordu, yoksa kalpazan muamelesi görürlerdi.
Vurguncular, para basma hakkı olan asillerden Orange Prensi ile Dombes Prensesi’ne işbirliği teklif ettiler ve Trevoux’taki darphanede düşük alaşımlı paralar basılmasına başlandı.
Paranın, içindeki gümüş miktarının düşüklüğüne rağmen Osmanlı topraklarında rağbet görmesi vurguncuların cüretkárlığını artırdı ve gümüş miktarı iyice azalan Louisler basıldı. Artık, Osmanlı limanlarına mal getirir gibi, Louis yüklü gemiler yanaşıyordu.
Trevoux’taki darphaneyi, kısa sürede başkaları izledi. Fransızlar’ın yanısıra Cenvizliler de Louis basma işine girdiler. Osmanlı hanımları, Louisler’i değerine bakmadan aldıkları için darphaneler yıllarca çalıştı ve paraların içindeki gümüş miktarı, olması gerekenin üçte birine düştü.
Düşük ayarlı para basımı o kadar kötü bir vaziyet almıştı ki, 1665’te Fransızlar bile tedbir alma ihtiyacı hissettiler ve düşük alaşımlı paraları toplamaya başladılar.
Osmanlılar, hadiseyi henüz anlamamışlardı ve olup biteni İngiltere ile mesele çıkınca farkedebildiler.
Osmanlı topraklarında ticaret yapan İngilizler, 1667’de sattıkları malların bedelinin kalp Louisler’le ödenmesini kabul etmeyince, Osmanlı hükümeti Fransa’yı protesto etti.
Türkiye’nin Paris’i kalpazanlıkla suçlaması üzerine Fransız yetkililer harekete geçtiler. 14. Louis paranın basımını durdururken, Osmanlı tarafında da sert tedbirler alındı.
Gümüş miktarı düşük Louisler tespit edildi, kalp paraları piyasaya sürenlerin bir kısmı yakalandı ve ibret olsun diye ağır cezalara çarptırıldılar.
Bütün Avrupa, kalp Louisler’in peşine düşmüştü. Cenova’da kalp paraları evinde bulunduranlara bile ağır cezalar verileceğine dair bir ferman yayınlandı.
Ancak Cenevizliler ikili oynuyorlar ve kalp Louisler Cenova’da hálá basılıyordu.
Osmanlı topraklarına 1655 ile 1669 yılları arasında milyonlarca kalp Louis girmişti.
Bu yüzden fiyatlar arttı, develüasyona gidildi ve 1669’da bu yüzden büyük bir Yeniçeri isyanı yaşandı.
(19 EKİM 2004 / HÜRRİYET)
|
 |
|
 |
|
|
|
